Сарапшының айтуынша, депутат қозғап отырған мәселе өте өзекті әрі шешімін тапса, болашақта мыңдаған қазақстандықтың тағдырына оң әсер ете алады
Қазақстанда өкпе обырын компьютерлік томография арқылы ерте анықтауға арналған AI жүйесі үш жылдан бері жұмыс істемей тұр. «Әділет» партиясы фракциясының мүшесі, Құрылтай депутаты Сергей Пономаревтің айтуынша, 2023 жылы әзірленген жүйе елдегі 200-ден астам медициналық ұйымның 500-ге жуық құрылғысына интеграцияланған. Алайда жоба толыққанды іске қосылмай, жасанды интеллект туралы заң қабылданғанына қарамастан, одан әрі дамымай қалған. Депутаттың айтуынша, өкпе обыры Қазақстанда онкологиялық аурулардан болатын өлім-жітімнің негізгі себептерінің бірі. Жыл сайын бұл диагноз 3 мыңнан астам адамға қойылады, деп хабарлайды Azattyq Rýhy.
Біз осы жүйенің неге тұралап тұрғанын анықтау үшін және өкпе обырына қатысты зерттеу жүргізгенде депутат қозғап отырған AI жүйесі толық іске қосылса, қандай нәтиже берерін білу үшін мамандардың пікірін сұрадық. Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты «Әділет» партиясы фракциясының мүшесі, Құрылтай депутаты Сергей Пономаревтің позициясын қолдайды. Яғни, олардың пайымынша, бұл онкологияны емдеу бағытындағы мүлде жаңа бағыт және оны сөзсіз дамыту керек.
Институт төрағасының ғылым, білім және халықаралық ынтымақтастық жөніндегі орынбасары Жандос Аманқұловтың айтуынша, бүгінде кейбір ЖИ шешімдері клиникалық тәжірибеде қолданылса, бірқатар технологиялар әзірлеу және сынақтан өткізу кезеңі жүріп жатыр.
«Қазақстанда сүт безі обырының скринингінде жасанды интеллект технологиялары енген. ЖИ маммографиялық зерттеулерді талдау кезінде дәрігерге күмәнді өзгерістерді — микрокальцинаттарды, асимметрияны, түзілістерді және қосымша назар аударуды қажет ететін басқа да белгілерді анықтауға көмектеседі. Бұл әсіресе мамандарға көптеген зерттеулерді талдау қажет болатын жаппай скрининг жағдайында маңызды. Жасанды интеллект дәрігердің қосымша көмекшісі ретінде жұмыс істеп, медициналық кескіндерді талдау сапасын арттыруға және патологиялық өзгерістерді байқамай қалу ықтималдығын төмендетуге мүмкіндік береді», — деді Жандос Аманқұлов.
Ал өкпе обырының скринингі бойынша жағдайды хабарлаған ол Қазақстанда төмен дозалы компьютерлік томография арқылы өкпе обырын ерте анықтауға бағытталған скринингті енгізу бойынша нормативтік база қалыптасқанын, Денсаулық сақтау министрлігінің тиісті бұйрығына қол қойылғанын растады. Қазіргі уақытта бағдарламаны қаржыландыру мәселелері талқыланып жатыр. Сонымен қатар өңірлердің скринингті іске асыруға дайындығына бағалау жүргізілген.
«Төмен дозалы компьютерлік томография арқылы өкпе обырын скринингтеу — еліміз үшін жаңа бағыт. Қазіргі уақытта оны практикалық тұрғыда іске асыруға дайындық жүргізіліп жатыр. Өңірлердің инфрақұрылымы, компьютерлік томографтардың қолжетімділігі, кадрлық мүмкіндіктері бағаланды. Ендігі маңызды мәселенің бірі — бағдарламаны тиісті қаржыландыру. Бұл ретте жасанды интеллект болашақ скрининг бағдарламасының маңызды құралдарының бірі ретінде қарастырылып отыр», — деді Жандос Аманқұлов.
Маманның айтуынша, өкпе обырының скринингінде жасанды интеллектіні қолданудың әлеуеті жоғары. Төмен дозалы компьютерлік томография кезінде бір пациенттің зерттеуінде жүздеген кескін болуы мүмкін. Олардың барлығын мұқият талдап, өкпедегі ұсақ түйіндер мен басқа да өзгерістерді анықтау дәрігерден уақыт пен жоғары зейінді талап етеді.
«Бір пациенттің төмен дозалы компьютерлік томографиясында 400–500-ге дейін кескін болуы мүмкін. Жасанды интеллект алгоритмдері өкпедегі түйіндерді автоматты түрде анықтап, олардың көлемін және басқа да сипаттамаларын бағалауға көмектесе алады. Бұл дәрігердің жұмысын жеңілдетіп қана қоймай, назар аударуды қажет ететін өзгерістерді жылдамырақ анықтауға мүмкіндік береді. Бірақ кез келген ЖИ технологиясын ұлттық скрининг бағдарламасына енгізбес бұрын оның тиімділігі мен қауіпсіздігі бағалануы тиіс», — деді ол.
Жандос Аманқұловтың айтуынша, дайын технологиялар мен әзірлеу кезеңіндегі шешімдерді ажырата білу маңызды. КазНИИОР базасында қазірдің өзінде практикалық жұмыста қолданылатын ЖИ құралдары бар. Сонымен қатар институтта медициналық кескіндерді талдауға және дәрігердің қорытынды дайындауына көмектесуге бағытталған жаңа технологиялар әзірленіп, сынақтан өткізілуде.
«Біздің мақсатымыз — жасанды интеллектіні технология ретінде ғана енгізу емес. Ең алдымен оның тиімділігі мен қауіпсіздігін дәлелдеп, дәрігер мен пациентке нақты қандай пайда беретінін бағалау қажет. Кейбір ЖИ шешімдері КазНИИОР-да қазірдің өзінде практикалық жұмыста қолданылып келеді, ал бірқатар жаңа технологиялар әзірлеу және апробация кезеңінде», — деп атап өтті Жандос Аманқұлов.
Сонымен бірге ол жасанды интеллектіні медициналық шешімді дербес қабылдайтын құрал ретінде қарастыруға болмайтынын атап өтті.
«Соңғы медициналық шешімді әрқашан дәрігер қабылдайды. Жасанды интеллект маманға үлкен көлемдегі ақпаратты жылдам талдауға, ықтимал маңызды өзгерістерге назар аударуға және күнделікті қайталанатын жұмыстардың жүктемесін азайтуға көмектесуі тиіс. Сондықтан біздің мақсатымыз — дәрігерді жасанды интеллектімен алмастыру емес, оның мүмкіндіктерін дәрігердің жұмысын күшейту үшін пайдалану. Ал пациент үшін ең маңызды нәтиже — ауруды ерте анықтау. Қатерлі ісік неғұрлым ерте анықталса, тиімді ем жүргізу мүмкіндігі де соғұрлым жоғары болады», — деді Жандос Аманқұлов.
2025 жылы онкологиялық қатерлі ісікке шалдыққан 31 394 пациент диспансерлік бақылауға алынды. Былтыр қан ауруларын, скрининг барысында және қайтыс болғаннан кейін анықталған жағдайларды қоспағанда, қатерлі ісіктердің 36 593 жағдайы есепке алынған. Пациенттерді тексеру кезінде «жасыл дәліз» тетігі де қолданылады. 2025 жылы ел бойынша есепке алынған пациенттердің 83,1%-ы осы жүйе арқылы тексеруден өткен.