Ұлттық қауіпсіздікті күшейту: еліміздегі есірткіге қарсы күрес пен құқық қорғау шаралары

Қазақстанда ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесі мемлекет үшін әрдайым басты басымдық болып келеді. Соның ішінде есірткі құралдары мен психотроптық заттардың заңсыз айналымына қарсы күрес ерекше мәнге ие, деп хабарлайды Azattyq Rýhy.

Елімізде 2026–2028 жылдарға арналған нашақорлыққа және есірткі бизнесіне қарсы жаңа кешенді жоспар әзірленді. Бұл стратегиялық құжат тек құқық бұзушылықпен күресті ғана емес, сонымен қатар алдын алу, емдеу және қоғамға қайта бейімдеу сияқты барлық кезеңдерді қамтитын кешенді шаралар жиынтығын көздейді. Жоспар мемлекеттік органдар мен қоғамдық институттар күшін біріктіре отырып, азаматтардың денсаулығын қорғау, қоғам қауіпсіздігін қамтамасыз ету және есірткі ахуалын тұрақтандыруға бағытталған.

Жоспарды әзірлеу барысында жаһандық және өңірлік ахуалдың қазіргі үрдістері жан-жақты сараланды. Әсіресе синтетикалық есірткілердің таралуы, интернет арқылы заңсыз айналымның күшеюі, трансұлттық қылмыстық топтардың белсенділігі сияқты заманауи қауіп-қатерлер ескерілді. Сонымен қатар, құжат мазмұнына Парламент депутаттарының, мемлекеттік және жергілікті атқарушы органдардың, үкіметтік емес ұйымдардың, сарапшылар қауымдастығы мен азаматтық қоғам өкілдерінің ұсыныстары енгізілді. Бұл жоспардың барынша теңгерімді әрі қоғам сұранысына жауап беретін құжат ретінде қалыптасуына мүмкіндік берді.

Жаңа кешенді жоспарды әзірлеу кезінде алдыңғы кезеңге арналған бағдарламалық құжаттың іске асырылу нәтижелері де терең талданды. Бұған дейінгі жұмыстардың тиімді және әлсіз тұстары анықталып, қол жеткізілген көрсеткіштер мен орын алған проблемалар сарапқа салынды. Соның негізінде жаңа кезеңге арналған басым бағыттар нақтыланып, нақты міндеттер мен мақсатты индикаторлар белгіленді.

Құжат нашақорлықтың алдын алу, есірткіге тәуелді адамдарды емдеу және оңалту, заңсыз айналымның жолын кесу, сондай-ақ құқық қорғау және уәкілетті органдардың өзара іс-қимылын күшейту бағыттарын қамтиды. Бұдан бөлек, заманауи технологияларды енгізу, оның ішінде цифрлық шешімдер мен жасанды интеллектті пайдалану арқылы есірткі қылмысына қарсы күрестің тиімділігін арттыру көзделген.

Жалпы алғанда, 2026–2028 жылдарға арналған кешенді жоспар мемлекеттік органдардың, қоғамдық институттардың және халықаралық серіктестердің күш-жігерін біріктіре отырып, еліміздегі есірткі ахуалын тұрақтандыруға, азаматтардың денсаулығын қорғауға және қоғам қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған маңызды стратегиялық құжат ретінде бағаланады.

Ұсынылып отырған кешенді жоспар мемлекеттік есірткіге қарсы саясаттың барлық негізгі бағыттарын толық әрі жүйелі түрде қамтиды. Құжат құрылымы да ауқымды: 7 бөлімнен, 106 тармақтан және 30 тармақшадан тұрады. Бұл өз кезегінде жоспардың тек жекелеген шаралар жиынтығы емес, нақты нәтижеге бағытталған кешенді стратегиялық құжат екенін көрсетеді.

Жоспарда ең алдымен елдегі есірткі ахуалын тұрақты түрде бақылап отыруға басымдық берілген. Атап айтқанда, есірткі айналымының жай-күйін жүйелі мониторингтеу, оның өзгеру динамикасын талдау, жаңа қауіп-қатерлер мен үрдістерді дер кезінде анықтау тетіктері қарастырылған. Мұндай тәсіл мемлекеттік органдарға жедел әрекет етуге және алдын алу шараларын дер кезінде қабылдауға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, құжатта нашақорлықтың алдын алу мәселесіне ерекше көңіл бөлінген. Бұл бағытта халықтың, әсіресе жастардың есірткіге тәуелділікке ұрынуының алдын алу үшін ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын күшейту, білім беру ұйымдарында профилактикалық бағдарламаларды енгізу, сондай-ақ әлеуметтік осал топтармен мақсатты жұмыс жүргізу көзделген.

Кешенді жоспардың маңызды бөлігі – емдеу және оңалту жүйесін жетілдіру. Онда есірткіге тәуелді азаматтарға медициналық көмек көрсетудің қолжетімділігін арттыру, оңалту орталықтарының қызмет сапасын жақсарту, әлеуметтік бейімдеу бағдарламаларын кеңейту сияқты шаралар қамтылған. Бұл тәуелділіктен арылған азаматтардың қоғамға қайта оралуына және толыққанды өмір сүруіне жағдай жасауға бағытталған.

Жалпы алғанда, ұсынылып отырған жоспар тек құқық бұзушылықпен күресуді ғана емес, сонымен қатар оның алдын алу, емдеу және қоғамға қайта бейімдеу сияқты барлық кезеңдерді қамтитын кешенді әрі теңгерімді тәсілді көздейді.

Сонымен қатар, кешенді жоспар аясында заңнамалық және нормативтік құқықтық базаны одан әрі жетілдіруге айрықша мән берілген. Бұл бағытта есірткі құралдары мен психотроптық заттардың заңды айналымын тиімді бақылау тетіктерін күшейту, оларды өндіру, сақтау, тасымалдау және пайдалану үдерістерін нақты регламенттеу көзделіп отыр. Қолданыстағы заңнаманы заманауи талаптарға бейімдеу арқылы құқықтық олқылықтарды жою, құқық қолдану тәжірибесін біріздендіру және жауапкершілікті күшейту негізгі міндеттердің бірі ретінде қарастырылған.

Бұдан бөлек, қазіргі есірткі бизнесінің жаңа сын-қатерлеріне қарсы іс-қимылдың тиімділігін арттыруға басымдық берілген. Әсіресе интернет пен цифрлық технологиялар арқылы таралатын синтетикалық есірткілер, криптовалюта арқылы жүргізілетін жасырын қаржылық операциялар, сондай-ақ трансұлттық қылмыстық желілердің әрекеті сияқты күрделі қауіптерге қарсы кешенді шаралар қабылдау көзделген. Осы ретте халықаралық ынтымақтастықты кеңейту, шет мемлекеттердің құқық қорғау органдарымен жедел ақпарат алмасу және бірлескен операциялар жүргізу де маңызды бағыттардың бірі ретінде айқындалған.

Жоспарда құқық қорғау органдарының жұмысын заманауи технологиялар арқылы күшейтуге ерекше назар аударылған. Атап айтқанда, талдамалық және жедел қызметке жасанды интеллект элементтерін енгізу жоспарланып отыр. Бұл үлкен көлемдегі деректерді жедел өңдеуге, жасырын байланыстарды анықтауға, қылмыстық схемаларды болжауға және алдын алу шараларын тиімді жоспарлауға мүмкіндік береді.

Сонымен қатар, есірткі тасымалы мен өндірісін анықтауда техникалық құралдарды кеңінен пайдалану көзделген. Газ талдағыштарымен және спектралдық камералармен жабдықталған ұшқышсыз ұшу аппараттарын енгізу арқылы алыс және қолжетімсіз аймақтарды бақылау, күмәнді нысандарды қашықтан анықтау мүмкіндігі артады. Бұл, әсіресе, шекаралық аумақтар мен өндірістік жасырын орындарды анықтауда тиімді болмақ.

Құжатта сондай-ақ ішкі істер органдары мен ұлттық қауіпсіздік құрылымдарын жеке химиялық қорғаныс құралдарымен қамтамасыз ету мәселесі қарастырылған. Бұл есірткі заттарымен жұмыс істеу кезінде қызметкерлердің қауіпсіздігін арттыруға бағытталған.

Бұдан бөлек, ұшқышсыз аппараттарды бейтараптандыру құрылғыларын енгізу арқылы есірткі жеткізудің жаңа тәсілдеріне тосқауыл қою жоспарлануда. Айғақ заттарды сақтау камераларын цифрландыру дәлелдемелердің сақталуын қамтамасыз етіп, адами фактордың ықпалын азайтуға мүмкіндік береді. Ал цифрлық іздер базасын қалыптастыру қылмыстық әрекеттерді талдауды жүйелендіріп, құқық қорғау органдарының жұмыс тиімділігін арттыруға ықпал етеді.

Осылайша, жоспар дәстүрлі әдістерді заманауи технологиялармен ұштастыра отырып, есірткі бизнесіне қарсы күрестің жаңа, анағұрлым тиімді моделін қалыптастыруды көздейді.

Құжаттың маңызды бағыттарының бірі – заңнамалық және нормативтік құқықтық базаны жетілдіру болып табылады. Бұл бағыт аясында бірнеше маңызды шаралар қарастырылып отыр. Алдымен, есірткі скринингін жүргізу тәртібі нақты және жүйелі түрде бекітіледі, бұл есірткіге тәуелділіктің ерте кезеңдерінде анықталуына және профилактикалық шараларды уақтылы жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, қаржылық тергеулерді қатар жүргізу тәжірибесі енгізіледі, яғни есірткі қылмыстарына қатысы бар сомалардың және қаржылық ағындардың толық қадағалануын қамтамасыз ету жоспарлануда.

Құжатта криптовалюталар айналымын заңды реттеу де маңызды мәселе ретінде қарастырылған, өйткені заманауи цифрлық төлем құралдары кейде есірткі және психотроптық заттардың заңсыз айналымына пайдаланылады. Сонымен қатар, спайкингке қарсы іс-қимыл тетіктерін енгізу жоспарланған, бұл азаматтардың қауіпсіздігін арттыруға және құқық қорғау органдарының қылмыстық әрекеттерді дер кезінде анықтауына ықпал етеді.

Ең маңызды аспектілердің бірі – есірткі қылмыстарын ашуға көмектескен азаматтарды ынталандыру жүйесін қалыптастыру. Бұл механизм азаматтарды құқық қорғау органдарына көмек көрсетуге белсенді түрде тартуға, сондай-ақ қоғамдағы сыбайлас жемқорлық пен заңсыз әрекеттерді азайтуға бағытталған. Мұндай ынталандыру шаралары құқық қорғау жүйесінің тиімділігін арттыруға, қылмыстың алдын алу мен ашылуын жеделдетуге ықпал етеді.

Осылайша, заңнаманы жетілдіру бағытындағы шаралар кешенді түрде қарастырылып, қазіргі заманғы қауіп-қатерлерге жауап беретін, халықаралық тәжірибе мен цифрлық технологияларды ескере отырып әзірленген жүйе құруға негіз болады.

Жоспарды іске асыруға қажетті қаржыландыру үш жылдық кезеңге республикалық және жергілікті бюджеттер есебінен қамтамасыз етіледі. Бұл қаржылық қолдау кешенді шаралардың тиімді жүзеге асуына, ресурстардың мақсатты бөлінуіне және әрбір іс-шараның сапалы орындалуына мүмкіндік береді. Қаржыландыру аясында алдын алу бағдарламалары, медициналық-әлеуметтік оңалту орталықтарының қызметін жетілдіру, құқық қорғау органдарының материалдық-техникалық базасын нығайту, сондай-ақ заманауи цифрлық және техникалық шешімдерді енгізу секілді бағыттар қамтылмақ.

Жалпы алғанда, кешенді жоспарды жүзеге асыру мемлекеттік органдар арасындағы үйлестіру тиімділігін арттыруға және есірткіге қарсы саясаттың нәтижелілігін күшейтуге бағытталған. Бұл шаралар бір жағынан құқық қорғау және денсаулық сақтау жүйелерінің арасындағы өзара әрекеттестікті нығайтып, екінші жағынан, қоғамдағы есірткіге байланысты қауіп-қатерлерді дер кезінде анықтап, жоюға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жоспардың тиімді іске асуы азаматтардың денсаулығын қорғауға, әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз етуге және ұлттық қауіпсіздіктің жалпы деңгейін көтеруге үлес қосады.

Жоспар қорытындысы бойынша бірқатар нақты нысаналы индикаторларға қол жеткізу көзделіп отыр. Атап айтқанда:

• синтетикалық есірткінің заңсыз айналымдағы көлемін азайту және оның қолжетімділігін төмендету;
• есірткілер мен прекурсорларды тасымалдау арналарының, оның ішінде халықаралық бағыттардың жолын кесу;
• есірткі контрабандасына қарсы күресті күшейту;
• ұйымдасқан қылмыстық топтардың қызметін жою;
• интернет кеңістігіндегі есірткіге қатысты заңсыз контент пен жарнамаларды анықтау;
• медициналық-әлеуметтік оңалту шараларымен қамтылған азаматтардың санын арттыру;
• есірткі құқық бұзушылықтары үшін ұсталған кәмелетке толмағандар санын азайту;
• алдын алу жұмыстары бойынша жергілікті атқарушы органдардың тиімділігін рейтингтік бағалау жүйесін енгізу.

Осылайша, жаңа кешенді жоспар Қазақстанда есірткіге қарсы күресті жаңа деңгейге көтеруге және қоғам қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған маңызды стратегиялық құжат болмақ.

Ұлттық қауіпсіздік комитеті есірткі құралдарының, психотроптық заттардың және олардың прекурсорларының заңсыз айналымына қарсы күрес бағытындағы жүйелі және кешенді жұмысын жалғастыруда. Бұл бағыт мемлекет қауіпсіздігін қамтамасыз етудің басым міндеттерінің бірі ретінде айқындалып, жедел-іздестіру, талдау және алдын алу шаралары қатар жүргізіліп жатыр.

Жыл басынан бері атқарылған жедел-іздестіру іс-шараларының нәтижесінде есірткі жеткізудің 11 халықаралық және 3 өңірлік арнасының жолы кесілді. Аталған арналар арқылы есірткі заттарын шекара арқылы заңсыз тасымалдау және ел ішінде тарату әрекеттері жүзеге асырылғаны анықталған. Қабылданған шаралар нәтижесінде трансұлттық және өңірлік қылмыстық желілердің қызметіне елеулі соққы берілді.

Сонымен қатар, есірткі өндірісімен айналысқан 5 жасырын зертхана анықталып, олардың заңсыз қызметі толықтай тоқтатылды. Бұл зертханаларда синтетикалық есірткілерді өндіру жолға қойылғаны белгілі болды. Арнайы операциялар барысында олардан химиялық заттар, өндірістік құрал-жабдықтар және дайын өнім тәркіленіп, заңсыз айналымға түсуінің алдын алу қамтамасыз етілді.

Жалпы алғанда, жүргізіліп жатқан жұмыстар есірткі бизнесінің жолын кесуге, оның ұйымдастырушылары мен қатысушыларын әшкерелеуге, сондай-ақ қоғамға төнетін қауіптің алдын алуға бағытталған. ҰҚК бұл бағыттағы қызметін одан әрі күшейтіп, құқық қорғау және өзге де мемлекеттік органдармен бірлескен іс-қимылды жалғастыратынын атап өтеді.

Халықаралық ынтымақтастық аясында шет мемлекеттердің құзыретті органдарымен бірлесіп есірткі қылмысына қарсы 10 арнайы операция жүзеге асырылды. Бұл өз кезегінде трансұлттық қылмыстық топтардың әрекетін әшкерелеуге және олардың заңсыз қызметін тоқтатуға мүмкіндік берді.

Қабылданған шаралардың нәтижесінде заңсыз айналымнан жалпы салмағы шамамен 240 келіні құрайтын түрлі есірткі құралдары тәркіленді. Атап айтқанда, 3,1 кг героин, 8 кг метамфетамин, 53,5 кг апиын, 74,2 кг гашиш, 80,9 кг марихуана және 19,3 кг психотроптық заттар, сондай-ақ 3 тоннадан астам прекурсорлар анықталды.

Аталған құқық бұзушылықтарға қатысы бар деген күдікпен 43 Қазақстан Республикасының азаматы және 8 шетелдік азамат ұсталды. Қазір олар бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру амалдары жүргізілуде, оның аясында құқық қорғау органдары барлық қажетті дәлелдемелерді жинақтап, қатысушылардың әрекеттерін жан-жақты сараптамадан өткізуде. Ұсталғандардан алынған айғақ заттар, қаржылық құжаттар және цифрлық ақпараттар заңсыз есірткі айналымының толық схемасын анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, тергеу барысында олардың қатысуы мүмкін басқа да тұлғалар мен ұйымдасқан қылмыстық топтар анықталып, оларға қарсы қосымша шаралар қабылданады. Бұл іс-қимылдар құқық қорғау органдарының есірткі бизнесін бақылау мен тоқтату бағытындағы жүйелі жұмысының бір бөлігі болып табылады, сондай-ақ қоғамға төнетін қауіптің алдын алу және ұлттық қауіпсіздікті нығайтуға бағытталған.

Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінің 201-бабына сәйкес, тергеу барысында жиналған барлық мәліметтердің бір бөлігі, атап айтқанда күдіктілерге қатысты жеке деректер, тергеу әдістері мен айғақ заттардың толық сипаттамасы жария етуге жатпайды. Бұл ереже сотқа дейінгі тергеудің құпиялылығын сақтау, құқық қорғау органдарының кәсіби қызметін қорғау және азаматтардың жеке өміріне қол сұғылмауын қамтамасыз етуге бағытталған. Осы заңнамалық шектеулерді сақтау тергеу процесінің әділ әрі заңды түрде өтуіне кепілдік береді, сондай-ақ қоғамдық сенімді сақтауға ықпал етеді.Қоғам мүшелері тергеу органдарының әрбір әрекетінде заң талаптары мен құқықтық нормаларға толық сәйкес әрекет етіп жатқанын көре отыра, құқық қорғау жүйесіне деген сенімін арттырады. Тәртіп сақталса, тұрғындардың құқықтары мен мүдделері қорғалады.