БРИКС және Қазақстан: сарапшы экономикалық ынтымақтастықтың жаңа мүмкіндіктерін атады

БРИКС бүгінде әлемдік экономиканың елеулі бөлігін біріктіретін және халықаралық күн тәртібіне ықпалы артып келе жатқан көпжақты ынтымақтастық алаңдарының біріне айналып отыр. Ал биыл Нью-Делиде өткен XVIII саммит Қазақстанның осы форматтағы іс-қимылын жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік беріп отыр. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев саммит аясындағы «БРИКС плюс» форматындағы пленарлық отырыста Қазақстанның жаһандық тұрақтылықты нығайту, мемлекеттер арасындағы сенімді арттыру және өзара тиімді экономикалық байланыстарды кеңейту жөніндегі ұстанымдарын айқындады. Президенттің сөзінде сауда, инвестиция, транзит, аса маңызды минералдар, цифрландыру және жасанды интеллект секілді Қазақстан үшін стратегиялық маңызы бар бағыттарға ерекше назар аударылды.

Осы ретте Қазақстанның БРИКС-пен ынтымақтастығының экономикалық және саяси әлеуеті, сондай-ақ мемлекет басшысының көпвекторлы сыртқы саясаты аясындағы маңызы жайлы экономист-саясаттанушы, экономика ғылымдарының кандидаты, доцент Марат Сейдахметов жан-жақты мәлімет берді, деп хабарлайды Azattyq Rýhy.

– Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «БРИКС плюс» сессиясында сөйлеген сөзінде жаһандық тұрақтылық пен мемлекеттер арасындағы сенімді қалпына келтіру мәселесіне ерекше мән берді. Қазақстанның осы ұстанымы қазіргі күрделі геосаяси жағдайда еліміздің сыртқы саясаттағы рөлін қалай күшейтіп отыр?

– Қазақстанның бұл ұстанымы мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жүргізіп отырған теңгерімді және көпвекторлы сыртқы саясаттың сабақтастығын айқын көрсетеді. Президент жаһандық тұрақтылықты сақтау, мемлекеттер арасындағы өзара сенімді нығайту және сындарлы диалогты дамыту мәселелеріне басымдық бере отырып, Қазақстанның түрлі геосаяси орталықтармен өзара тиімді әрі прагматикалық байланыстар орнатуына жол ашып отыр. Осы ретте Қазақстан өзін халықаралық деңгейде бейбіт бастамаларды қолдайтын, тараптар арасындағы диалог пен өзара түсіністікті нығайтуға үлес қосатын жауапты мемлекет ретінде танытуда. Мұндай көпвекторлы саясат еліміздің халықаралық беделін арттырып қана қоймай, саяси, экономикалық және инвестициялық серіктестіктің жаңа мүмкіндіктерін кеңейтуге мүмкіндік береді.

– Мемлекет басшысы БРИКС елдерімен сауда-экономикалық және инвестициялық байланыстарды әртараптандыруға басымдық беріп, өнеркәсіп, энергетика, аса маңызды минералдар және ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу бағыттарын атады. Бұл тәсіл Қазақстан экономикасына қандай жаңа мүмкіндіктер ашуы мүмкін?

– Бұл тәсіл Қазақстан экономикасына инвестиция тарту, экспорт көлемін ұлғайту және жаңа өндірістік жобаларды іске асыру үшін кең мүмкіндіктер қалыптастырады. Әсіресе, аса маңызды минералдар, ауыл шаруашылығы өнімдері мен өнеркәсіптік шикізатты терең өңдеуге басымдық беру арқылы қосылған құны жоғары өнім өндірісін жолға қоюға болады. Бұл өз кезегінде отандық өндірістің бәсекеге қабілеттілігін арттырып, жаңа жұмыс орындарын ашуға және өңірлердің экономикалық әлеуетін күшейтуге ықпал етеді. Сонымен қатар БРИКС елдерімен экономикалық байланыстарды кеңейту Қазақстанға жаңа технологиялар мен ірі нарықтарға шығуға мүмкіндік беріп, экономиканы әртараптандыруға, экспорттық бағыттарды кеңейтуге және еліміздің халықаралық саудадағы орнын нығайтуға жол ашады.

– Қазақстанның БРИКС елдерімен тауар айналымы былтыр 72 миллиард долларға жуықтаған. Осы көрсеткішті ескере отырып, президенттің БРИКС-пен экономикалық ынтымақтастықты кеңейту жөніндегі ұстанымын Қазақстанның экспорттық әлеуетін арттыру тұрғысынан қалай бағалайсыз?

– Бұл Қазақстанның экспорттық әлеуетін арттырып, сыртқы саудадағы позициясын нығайтуға бағытталған маңызды қадам. БРИКС елдерімен шамамен 72 млрд доллар көлеміндегі тауар айналымы өзара экономикалық байланыстың ауқымын көрсетеді. Ендігі негізгі міндет – осы ірі нарықтарға шикізаттық өніммен шектелмей, жоғары қосылған құны бар дайын және өңделген тауарлардың экспортын ұлғайту. Бұл ретте өнеркәсіп, агроөңдеу, энергетика және минералдық ресурстар салаларындағы бірлескен жобаларды іске асырудың маңызы зор. Мұндай ынтымақтастық өндірістік кооперацияны күшейтіп, жаңа технологиялар мен инвестиция тартуға да мүмкіндік береді. Нәтижесінде Қазақстан экспорт географиясын кеңейтіп, өнім түрлерін әртараптандырып, әлемдік нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін арттыра отырып, жаңа әрі тұрақты нарықтарға шығу мүмкіндігін күшейтеді.

– Президент Қазақстанның Еуразиядағы транзиттік әлеуетін БРИКС елдерімен ынтымақтастықтың маңызды бағыттарының бірі ретінде көрсетті. Транзит көлемін 100 миллион тоннаға дейін жеткізу мақсаты мен Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту Қазақстанның өңірлік логистикадағы позициясына қалай әсер етеді?

– Бұл бағыт Қазақстанның Еуразия кеңістігіндегі негізгі транзиттік-логистикалық хаб ретіндегі позициясын одан әрі нығайтуға мүмкіндік береді. Транзит көлемін 100 млн тоннаға дейін жеткізу және Транскаспий халықаралық көлік бағытын дамыту Қазақстан аумағы арқылы өтетін жүк ағынын арттырып, Қытай–Орталық Азия–Каспий–Еуропа арасындағы сауда-экономикалық байланыстарды жандандырады. Бұл ретте көлік дәліздерінің өткізу қабілетін арттыру, порттар мен теміржол инфрақұрылымын жаңғырту және логистикалық орталықтарды дамыту ерекше маңызға ие. Нәтижесінде Қазақстанның көлік-логистикалық кірісі өсіп, жаңа инвестиция тартуға, транзиттік қызмет түрлерін кеңейтуге және заманауи логистикалық инфрақұрылымды дамытуға қосымша мүмкіндік қалыптасады.

– Қасым-Жомарт Тоқаев БРИКС плюс аясында жасанды интеллект саласындағы серіктестікті іске қосуды, ұлттық ЖИ орталықтарын, зертханалар мен ғылыми жобаларды біріктіруді ұсынды. Бұл бастама Қазақстанның технологиялық және цифрлық дамуындағы Президент белгілеген стратегиялық бағыттың тиімділігін қаншалықты арттыра алады?

– Бұл бастама Қазақстанның цифрлық және технологиялық әлеуетін одан әрі арттыруға мүмкіндік береді. БРИКС+ аясындағы жобаларды өзара байланыстыру арқылы Қазақстан жаңа технологияларға, инвестицияларға және халықаралық озық тәжірибеге қол жеткізіп, жасанды интеллект, цифрландыру және инновациялар салаларындағы ынтымақтастықты күшейте алады. Сонымен қатар мұндай серіктестік отандық IT-индустрияны дамытуға, жаңа технологиялық жобаларды іске қосуға және адами капиталдың әлеуетін арттыруға жол ашады. Ең бастысы – бұл бағыт Қазақстанның технологиялық дербестігін нығайтып, цифрлық экономиканың дамуын жеделдетуге және еліміздің жаһандық деңгейдегі бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді.

– Мемлекет басшысы Қазақстанның сыртқы саясатының негізгі ұстанымдарын егемендік, мүдделер теңгерімі және ортақ жауапкершілікке негізделген жасампаз көпполярлық жүйемен байланыстырды. Осы ұстаным Қазақстанға бір мезетте ірі державалармен сындарлы диалог жүргізіп, экономикалық мүдделерін ілгерілетуге қандай мүмкіндік береді?

– Бұл ұстаным Қазақстанға мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жүргізіп отырған көпвекторлы сыртқы саясатты сақтай отырып, ірі державалармен теңгерімді, өзара тиімді әрі сындарлы қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік береді. Қазақстан әртүрлі геосаяси орталықтармен байланысын дамыта отырып, ұлттық мүдделерін ескеретін прагматикалық саясат ұстанып келеді. Ортақ жауапкершілік пен көпполярлы әлем қағидаттарын қолдау арқылы еліміз халықаралық деңгейдегі саяси сенімді нығайтып, тұрақты диалогқа өз үлесін қоса алады. Сонымен қатар мұндай тәсіл сауда, инвестиция, технология және транзит салаларындағы ынтымақтастықты кеңейтіп, Қазақстанның ұлттық экономикалық мүдделерін тиімді ілгерілетуге және жаңа мүмкіндіктерді пайдалануға жол ашады.