Қазақстанда 5–9 жастағы әр төртінші бала артық салмаққа ие – зерттеу

4 наурыз – Дүниежүзілік семіздікпен күрес күніне орай Қазақстандағы балалар арасындағы артық салмақтың таралуы жөніндегі ресми статистика жарияланды. Зерттеу нәтижесіне сәйкес, 5–9 жастағы балалардың 23%-ында артық салмақ бар, деп хабарлайды Azattyq Rýhy.

Мәліметтер 2025 жылдың қарашасында жарияланған мультииндикаторлық кластерлік зерттеу (MICS) қорытынды есебінде келтірілген. Зерттеу 2024 жылдың күзінде Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы тарапынан ЮНИСЕФ ұйымының техникалық қолдауымен жүргізілген. Іріктеуге 22,5 мың үй шаруашылығы қатысқан.

DATA HUB Telegram-арнасы зерттеу нәтижелеріне сәйкес, 5–9 жас аралығындағы балалардың 23%-ында артық салмақ анықталғанын атап өтті. Зерттелген үй шаруашылықтарында осы жастағы 6,2 мың бала тіркелген. Бойы мен салмағын анықтау үшін әр үйден кездейсоқ бір бала таңдап алынған.

Жыныстық бөліністе айырмашылық айқын: ұл балалар арасында көрсеткіш – 26,8%, ал қыздарда – 19%. Жас ерекшелігіне қарай ең жоғары үлес алты жастағы (24,9%) және тоғыз жастағы (25,8%) балалар арасында тіркелген.

Қала мен ауыл арасындағы айырмашылық та байқалады: қалалық жерде артық салмақтың таралуы – 23,5%, ауылдық жерде – 22,3%. Өңірлер бойынша ең күрделі жағдай Астана қаласында қалыптасқан – 51,5%. Сондай-ақ жоғары көрсеткіштер Қостанай облысы (33,6%), Маңғыстау облысы (30,9%) және Ақтөбе облысы (30,2%) өңірлерінде тіркелген. Ал ең төмен көрсеткіштер Батыс Қазақстан облысы (11,8%) мен Солтүстік Қазақстан облысы (17,1%) облыстарында байқалған.

Тағы бір назар аударарлық жайт – әл-ауқаты төмен отбасыларда балалар арасындағы артық салмақ үлесі орташа деңгейден айтарлықтай ерекшеленбейді (22,7%). Ал табысы жоғары отбасыларда бұл көрсеткіш 25,4%-ға жеткен.

Әлемдік жағдайға келсек, ЮНИСЕФ-тің 2025 жылғы қыркүйекте жарияланған баяндамасына сәйкес, 2022 жылы әлемде 5–9 жастағы балалардың 21%-ында артық салмақ болған. 2000 жылдан бері бұл көрсеткіш шамамен екі есеге өскен (11%).

Сарапшылардың айтуынша, балалар арасында артық салмақтың артуына қант қосылған сусындардың, тұзды және тәтті тағамдардың, фастфудтың қолжетімділігі мен белсенді жарнамалануы әсер етеді. Дұрыс тамақтанбау салдарынан жоғары қан қысымы, қандағы глюкоза деңгейінің көтерілуі және липидтік алмасудың бұзылуы қаупі артады. Мұндай мәселелер ересек шақта да сақталып, екінші типті қант диабеті, жүрек-қан тамырлары аурулары және кейбір онкологиялық дерттердің даму ықтималдығын күшейтеді.