Қазақстанның әлеуеті неде: саясаттанушы Жолдаудың негізгі басымдықтарын түсіндірді

Мемлекет басшысының Жолдауы Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау, халықаралық аренадағы орнын нығайту және елдің ұзақмерзімді даму әлеуетін арттыру бағыттарын айқындайды. Көпвекторлы сыртқы саясат, өңірлерді цифрландыру, көлік-логистика инфрақұрылымын дамыту және жасанды интеллектіні енгізу – мемлекеттің экономикалық қуаты мен бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған маңызды міндеттер. Бұл туралы саясаттанушы Ардақ Монтаев Azattyq Rýhy агенттігіне берген сұхбатында айтты.

Саясаттанушының пікірінше, Қазақстанның көпвекторлы сыртқы саясаты халықаралық серіктестікті кеңейтуге және ұлттық мүдделерді ілгерілетуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар өңірлік инфрақұрылымды жаңғырту мен көлік-логистика әлеуетін дамыту экономикалық байланыстарды нығайтып, еліміздің Еуразия кеңістігіндегі стратегиялық маңызын арттыруға ықпал етеді.

Сарапшы технологиялық даму мен адами капиталды нығайтудың ел болашағы үшін стратегиялық маңызына да назар аударады. Цифрлық инфрақұрылымды дамыту, жасанды интеллектіні игеру, білім мен ғылымды қолдау Қазақстанның халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыруға негіз болады. Бұл міндеттерді жүзеге асыруда мемлекет пен қоғамның ортақ жауапкершілігі, азаматтардың белсенділігі және келешек ұрпаққа жаңа мүмкіндіктер қалыптастыру маңызды рөл атқарады.

— Президент Жолдауда Қазақстанның жаңа тарихи кезеңге қадам басқанын және саяси реформалардың жүзеге асырылғанын атап өтті. Осы өзгерістердің елдің саяси жүйесін жаңғыртудағы және мемлекеттілікті нығайтудағы маңызын қалай бағалайсыз?

— Қазақстанның жаңа тарихи кезеңге қадам басуы мемлекеттік басқару жүйесін жаңғырту және елдің ұзақмерзімді даму негіздерін нығайту үдерісімен тығыз байланысты. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен жүзеге асырылған 2026 жылғы конституциялық реформа еліміздің саяси жүйесін жаңа кезеңге көтеретін маңызды өзгеріс деп есептеймін.

Реформаның маңызды жаңалықтарының бірі – қос палаталы Парламенттің орнына бір палаталы Құрылтай құру. Жаңа модель заң шығару үдерісін оңтайландыруға, саяси партиялардың институционалдық рөлін арттыруға және мемлекеттік шешімдерді қабылдау жүйесін жаңғыртуға бағытталған. Сонымен қатар Вице-Президент институты мен Қазақстан Халық Кеңесінің құрылуы мемлекеттік басқару жүйесіндегі жаңа тетіктерді қалыптастырады.

Бұл өзгерістердің стратегиялық маңызы – мемлекеттің саяси және құқықтық негіздерін заман талабына сай жетілдіруінде. Жаңа Конституцияда адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық бірлікті нығайту, білім мен ғылымды дамыту және инновацияларды қолдау қағидаттарына ерекше мән берілген. Мұның өзі Қазақстанның болашақ даму бағдарларын айқындайтын маңызды негіз болып саналады.

Менің ойымша, бұл реформаның басты ерекшелігі – мемлекеттік институттарды жаңғыртуды елдің ұзақмерзімді даму міндеттерімен байланыстыруында. Президент бастамасымен жүзеге асқан конституциялық өзгерістер Қазақстанның басқару жүйесін жаңа талаптарға бейімдеуге, мемлекеттіліктің құқықтық негіздерін нығайтуға және елдің алдағы дамуына берік негіз қалыптастыруға бағытталған.

— Мемлекет басшысы қазіргі халықаралық қатынастардағы сенім дағдарысы мен геосаяси тұрақсыздық жағдайында Қазақстанның егемендігін нығайту және ішкі тұрақтылықты сақтау міндеттеріне тоқталды. Бұл ретте Қазақстанның сыртқы саяси ұстанымы мен ішкі бірлігінің маңызы қандай?

— Қазіргі халықаралық қатынастарда мемлекеттердің ұлттық мүдделерін айқындап, серіктестермен тең әрі өзара тиімді байланыс орнатуы ерекше маңызға ие. Қазақстан осы бағытта көпвекторлы сыртқы саясат ұстанып, әртүрлі мемлекеттермен және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастықты жүйелі түрде дамытып келеді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың сыртқы саяси бағыты еліміздің халықаралық аренадағы беделін нығайтуға, экономикалық мүмкіндіктерін кеңейтуге және ұлттық мүдделерін ілгерілетуге бағытталған.

Мұның нақты мысалы ретінде 2026 жылғы 17 қазанда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Камбоджа Премьер-министрі Хун Манетпен өткізген келіссөздерін атауға болады. Бұл Қазақстанның Оңтүстік-Шығыс Азия елдерімен байланысын нығайтып, жаңа серіктестік мүмкіндіктерін ашуға ұмтылысын көрсетеді.

Қазақстанның географиялық орналасуы, экономикалық әлеуеті және халықаралық байланыстары сыртқы саясатты тиімді жүргізуге мүмкіндік береді. Еліміз Орталық Азиядағы ынтымақтастықты дамытуға, Еуропа мен Азия арасындағы экономикалық байланыстарды кеңейтуге және халықаралық ұйымдар аясындағы өзара іс-қимылды нығайтуға мүдделі.

Сонымен бірге сыртқы саясаттың маңызды тірегі – ел ішіндегі қоғамдық келісім мен тұрақтылық. Ортақ мақсаттарға жұмылған қоғам, ұлттық құндылықтарды құрметтеу және азаматтардың ел болашағына жауапкершілікпен қарауы мемлекеттің тұтастығын нығайтады.

Президенттің егемендік пен тұрақтылыққа басымдық беруі Қазақстанның ұзақмерзімді ұлттық мүдделерімен сабақтасады. Халықаралық ынтымақтастықты дамыту мен ішкі бірлікті сақтау бірін-бірі толықтырып, еліміздің дербес даму жолын жалғастыруына және халықаралық беделін нығайтуына жағдай жасайды.

— Жолдауда қуатты қалалар мен дамыған өңірлердің мықты мемлекеттің негізін қалыптастыратыны айтылды. Президенттің өңірлік даму, қалаларды цифрландыру және инфрақұрылымды жаңғырту жөніндегі бастамалары елдің ұзақмерзімді даму стратегиясымен қалай сабақтасады?

— Өңірлердің дамуы – мемлекеттің экономикалық қуатын арттырып, халықтың өмір сүру сапасын жақсартатын негізгі факторлардың бірі. Қазақстанның аумағы кең болғандықтан, әр өңірдің экономикалық әлеуетін тиімді пайдалану, заманауи инфрақұрылым қалыптастыру және цифрлық технологиялардың мүмкіндіктерін кеңейту стратегиялық маңызға ие.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың өңірлерді дамытуға және цифрландыруға бағытталған бастамалары осы міндеттермен тікелей байланысты. Мәселен, Қазақстанда жүзеге асырылып жатқан «Қолжетімді интернет» ұлттық жобасы шалғай елді мекендерді жоғары жылдамдықты байланыспен қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл ауыл тұрғындарының онлайн білім алуына, электрондық мемлекеттік қызметтерді пайдалануына және кәсіпкерлікпен айналысуына жаңа мүмкіндіктер ашады.

Интернеттің қолжетімді болуы өңірлердің дамуына серпін беретін маңызды құралға айналды. Мысалы, ауылдағы кәсіпкер өз өнімін цифрлық платформалар арқылы кеңірек нарыққа ұсына алады, ал оқушылар мен студенттер заманауи білім беру ресурстарына қол жеткізеді. Осылайша цифрландыру экономикалық мүмкіндіктерді кеңейтіп қана қоймай, азаматтардың тұрғылықты жеріне қарамастан білім мен ақпарат алуына жағдай жасайды.

Сонымен қатар өңірлік дамуда көлік, энергетика және коммуналдық инфрақұрылымды жаңғыртудың маңызы зор. Сапалы жолдар мен сенімді инженерлік желілер кәсіпкерлікті дамытуға, инвестиция тартуға және жаңа жұмыс орындарын ашуға ықпал етеді.

Саясаттану тұрғысынан алғанда, өңірлік саясаттың негізгі мақсаты – елдің барлық аумағында даму мүмкіндіктерін кеңейту. Қуатты қалалар мен экономикалық белсенді өңірлер қалыптасқан кезде, олардың өзара байланысы да нығая түседі.

Президенттің бұл бағыттағы бастамалары Қазақстанның ұзақмерзімді даму стратегиясымен сабақтасып, заманауи инфрақұрылымға, цифрлық технологияларға және жергілікті экономиканың әлеуетіне негізделген жаңа даму мүмкіндіктерін қалыптастырады.

— Президент Қазақстанды Еуразиядағы жетекші көлік-логистика орталығына айналдыру міндетін қойып, халықаралық жүк ағындарын ұйымдастыруда еліміздің рөлін күшейту қажеттігін атап өтті. Бұл бастама Қазақстанның геосаяси маңызын арттыруға және халықаралық экономикалық байланыстарын нығайтуға қандай мүмкіндік береді?

— Қазақстанның Еуразия құрлығының орталығында орналасуы елімізге халықаралық көлік-логистика жүйесінде маңызды орын алуға мүмкіндік береді. Қытай мен Еуропаны, Орталық Азия мен Каспий маңы мемлекеттерін байланыстыратын көлік бағыттары еліміздің географиялық артықшылығын экономикалық пайдаға айналдыруға жол ашады.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстанды жетекші көлік-логистика орталығына айналдыру жөніндегі бастамасы осы әлеуетті жүйелі түрде дамытуға бағытталған. Бұл ретте халықаралық жүк тасымалының көлемін арттырумен қатар, инфрақұрылымды жаңғырту, логистикалық қызметтерді жетілдіру және отандық экспорттаушылардың мүмкіндіктерін кеңейту маңызды.

Мұның нақты мысалы – Достық – Мойынты теміржол учаскесіндегі екінші жолдың 2025 жылы іске қосылуы. Бұл жоба теміржолдың өткізу қабілетін арттырып, Қазақстан аумағы арқылы өтетін жүк тасымалының мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған. Теміржол инфрақұрылымының жаңғыруы халықаралық сауда бағыттарының тиімділігін арттыруға және еліміздің транзиттік әлеуетін толық пайдалануға жағдай жасайды.

Көлік-логистика саласының дамуы Қазақстанға бірнеше маңызды мүмкіндік береді. Біріншіден, транзиттік тасымалдардан түсетін кірісті арттыруға және көлік қызметтері нарығын кеңейтуге жол ашады. Екіншіден, отандық кәсіпорындардың сыртқы нарықтарға шығуын жеңілдетеді. Үшіншіден, логистика, қоймалау және жүк өңдеу салаларында жаңа жұмыс орындарын құруға ықпал етеді.

Бұл бастаманың геосаяси маңызы да ерекше. Халықаралық көлік бағыттарын байланыстыратын мемлекет ретінде Қазақстан Еуропа мен Азия арасындағы экономикалық ынтымақтастықты дамытуға үлес қоса алады. Тиімді инфрақұрылым мен сенімді логистикалық қызметтер еліміздің халықаралық серіктестер үшін тартымдылығын арттырады.

Сондықтан көлік-логистика әлеуетін дамыту – Қазақстанның экономикалық мүмкіндіктерін кеңейтудің және Еуразия кеңістігіндегі стратегиялық орнын нығайтудың маңызды бағыты. Президент айқындаған міндетті жүзеге асыру еліміздің транзиттік артықшылығын тұрақты экономикалық өсімнің бір көзіне айналдыруға мүмкіндік береді.

— Мемлекет басшысы болашақ ұрпаққа технологиялық тұрғыдан дамыған, экономикасы бәсекеге қабілетті және азаматтардың өзін-өзі жүзеге асыруына мүмкіндік беретін ел қалдыру міндетін алға қойды. Осы мақсаттың стратегиялық маңызы неде және оны іске асыруда мемлекет пен қоғамның өзара жауапкершілігі қандай рөл атқарады?

— Болашақ ұрпаққа технологиялық тұрғыдан дамыған және экономикасы бәсекеге қабілетті мемлекет қалдыру – Қазақстанның ұзақмерзімді дамуындағы маңызды стратегиялық мақсат. Қазіргі кезеңде елдің экономикалық қуаты табиғи ресурстармен қатар, адами капиталға, ғылыми әлеуетке және заманауи технологияларды игеру қабілетіне де байланысты.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың цифрландыру мен жасанды интеллектіні дамытуға басымдық беруі Қазақстанның жаңа технологиялық мүмкіндіктерді игеруге ұмтылысын көрсетеді. Бұл бағыттағы нақты мысалдардың бірі – 2025 жылы Қазақстанда Alem.cloud ұлттық суперкомпьютер орталығының іске қосылуы. Мұндай инфрақұрылым жасанды интеллект модельдерін әзірлеуге, ғылыми зерттеулер жүргізуге және отандық цифрлық шешімдерді дамытуға мүмкіндік береді.

Суперкомпьютерлік қуаттың қолжетімді болуы жоғары оқу орындарына, ғылыми орталықтарға және технологиялық компанияларға жаңа мүмкіндіктер ашады. Мысалы, жасанды интеллект негізіндегі өнімдер әзірлеу, үлкен көлемдегі деректерді талдау және өндірістік үдерістерді автоматтандыру бағыттарында отандық мамандардың әлеуетін дамытуға жағдай жасалады. Бұл Қазақстанның цифрлық экономикадағы орнын нығайтуға ықпал ете алады.

Алайда технологиялық даму инфрақұрылым салумен ғана шектелмейді. Оның нәтижесі ең алдымен білімді, білікті және бастамашыл азаматтардың қалыптасуынан көрінеді. Сондықтан сапалы білім беру, ғылымды қолдау, жастардың кәсіби дамуына мүмкіндік жасау және инновациялық кәсіпкерлікті ынталандыру ерекше маңызды.

Мемлекет пен қоғамның өзара жауапкершілігі де осы тұста көрінеді. Мемлекет азаматтардың білім алуына, жаңа технологияларды меңгеруіне және кәсіби әлеуетін іске асыруына қажетті жағдай қалыптастырады. Ал азаматтар білімін жетілдіріп, жаңа дағдыларды меңгеру арқылы елдің экономикалық және технологиялық дамуына үлес қосады.

Бұл ретте жастардың мүмкіндіктерін кеңейтуге бағытталған «Ұлттық қор – балаларға» бағдарламасын да атап өтуге болады. Бағдарлама аясында Ұлттық қордың инвестициялық табысының бір бөлігі балалардың арнайы шоттарына есептеледі. Кәмелетке толғаннан кейін бұл қаражатты тұрғын үй жағдайын жақсартуға немесе білім алуға пайдалануға болады. Осылайша бастама болашақ ұрпақтың білім алуына және өз өмірін жоспарлауына қосымша мүмкіндік береді.

Президенттің стратегиялық бағытының маңызы – бүгінгі шешімдердің ертеңгі ұрпақтың мүмкіндіктерімен тікелей байланысты екенін көрсетуінде. Технологиялық инфрақұрылымға инвестиция салу, білім сапасын арттыру және жастардың әлеуетін дамыту Қазақстанның ұзақмерзімді бәсекеге қабілеттілігін нығайтады.

Білімді азаматтары, дамыған технологиялық инфрақұрылымы және экономикасы әртараптанған Қазақстан болашақ ұрпақтың өз қабілетін жүзеге асыруына кең мүмкіндік бере алады. Сондықтан мемлекет пен қоғамның ортақ жауапкершілігі елдің тұрақты дамуына және келешек буынға жаңа мүмкіндіктер ұсынуына негіз болады.