Іс-шараға мемлекеттік органдардың өкілдері, жетекші талдау орталықтарының мамандары, ғылыми қауымдастық, жоғары оқу орындарының өкілдері, қоғамдық ұйымдар мен сарапшылар қатысты
Алматыда ҚР Президенті жанындағы Қазақстанның стратегиялық зерттеулер институтының (ҚСЗИ) ұйымдастыруымен «Құрылтай – заң шығарушы биліктің жаңа архитектурасының негізі» атты сараптамалық жиын өтті. Спикерлер қатарында мемлекеттік орган басшылары, жетекші талдау орталықтары мен ғылыми қауымдастық өкілдері, жоғары оқу орындарының ғалымдары мен қоғам белсенділері болды, деп хабарлайды Azattyq Rýhy институттың баспасөз қызметіне сілтеме жасай отырып.
Басқосуды ашқан ҚСЗИ директоры Жандос Шаймарданов Құрылтай институтының құрылуы ашықтық, кәсібилік және жариялылық қағидаттарына негізделген заң шығарушы биліктің мүлдем жаңа үлгісіне көшуді білдіретінін атап өтті.
«Құрылтайдың алғашқы сайлауы конституциялық реформаны іс жүзінде жүзеге асырудың маңызды белесі болмақ. Ол жаңартылған өкілді биліктің толыққанды жұмысын қамтамасыз етеді. Бұл мемлекет пен қоғам арасындағы ықпалдастықтың жаңа форматына жол ашады, мұнда қуатты саяси институттар мен сараптамалық қолдау шешуші рөл атқарады», – деді институт басшысы.
Жиынның алғашқы сессиясы Құрылтайдың конституциялық трансформациясына, оның заң шығару өкілеттіктерін кеңейтуге және заң шығару қызметін ғылыми-сараптамалық тұрғыдан сүйемелдеуге арналды.
ҚР Әділет вице-министрі Даниель Ваисов институттың құқықтық мәртебесіндегі өзгерістер мен мемлекеттік билік жүйесіндегі жаңа орнына тоқталды. Оның мәлімдеуінше, алдағы сайлау жаңартылған заңнамалық база негізінде өтпек:
Құрылтайдың барлық 145 депутаты бірыңғай жалпыұлттық сайлау округі бойынша партиялық тізімдер арқылы жасақталады.
Бұл қадам жеке кандидаттар арасындағы бәсекені идеялар, бағдарламалар мен ұжымдық жауапкершілік деңгейіне көтереді.
Философия, саясаттану және дінтану институтының директоры Айгүл Сәдуақасова Құрылтайдың жалпыұлттық мүдделерді тоғыстыратын бірегей алаң екенін тілге тиек етті. Ол биліктің қайнар көзі халық екенін алға тартып, азаматтардың дауыс беруге белсенді қатысуы жаңа органның қоғамдық легитимділігін нығайтудың кепілі екенін айтты.
Еуразиялық интеграция институтының директоры Оразғали Селтеев қазақстандықтардың электоралдық көңіл-күйіне жүргізілген әлеуметтанулық зерттеу нәтижелерін ұсынды:
Сауалнамаға қатысқандардың 72,1%-ы Құрылтай сайлауына қатысуға ниетті.
Бұл көрсеткіш алдыңғы парламенттік сайлаумен салыстырғанда белсенділіктің жоғары болатынын болжауға негіз береді.
Сонымен қатар, сарапшылар саяси партиялардың рейтингтеріне талдау жасады. Мәселен, ҚСЗИ мен Еуразиялық интеграция институтының бірлескен сауалнамаларына сәйкес:
Оңшыл бағыттағы «Ақ жол» және «Respublica» партияларының мүмкіндіктері шамалас.
Солшыл бағыттағы ЖСДП (3,6%) мен ҚХП (3,5%) рейтингтері де өзара тығыз орналасқан, бұл олардың әлеуметтік риторикаларының ұқсастығымен түсіндіріледі.
Парламентаризм институтының өкілі Шолпан Саймова заң шығару үдерісін терең ғылыми-талдамалық сүйемелдеудің маңызын атап өтсе, Women in Tech Kazakhstan жетекшісі Әсем Болатжан жаңа жүйедегі гендерлік теңдік пен кәсіби әйелдер резервін қалыптастыру қажеттігіне назар аударды.
Екінші сессияда қатысушылар парламент пен қоғамның өзара байланысы бойынша әлемдік озық тәжірибені талқылады. Сессияға модераторлық еткен Философия, саясаттану және дінтану институтының орталық жетекшісі Айдар Әмребаев болды.
Халықаралық шолу: Ғылым академиясының орталық жетекшісі Жеңісбек Төлен Швейцария, Финляндия, Ұлыбритания және Оңтүстік Корея елдерінің мысалында мемлекеттік шешімдерге халықты тарту деңгейінің маңыздылығын көрсетті.
Партиялық іріктеу сапасы: Қазақстандық қоқодық даму институты басқарма төрағасының орындасары Азамат Байғалиев партияларға дайындыққа 5 ай уақыт берілгенін, ендігі кезекте кандидаттардың тек танымалдылығына ғана емес, кәсіби біліктілігі мен өңірлік теңгерімге басымдық беру керектігін айтты.
Институционалдық диалог: Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры Алуа Ибраева және Алматы Азаматтық альянсының төрағасы Қайыржан Әбдіқалықов қоғамдық институттармен, үкіметтік емес ұйымдармен тұрақты әрі жүйелі кері байланыс орнатудың құқықтық тетіктерін бекітуді ұсынды.
Технологиялық жаңашылдық: ҚазҰУ аға оқытушысы Айгерім Жүнісова «e-Parlament» моделі мен «цифрлық Құрылтай» тұжырымдамасын ұсынды. Ол заң жобаларын әзірлеуде және қоғамдық ұсыныстарды сұрыптауда жасанды интеллект (AI) мүмкіндіктерін пайдалануды тиімді деп санайды.