Зәм зәм, Шанталь, Румайс: қазақстандықтар биыл балаларына қандай есім таңдаған

Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы өз сайтында сәбилердің есімдеріне қатысты статистика жариялаған, деп хабарлайды Azattyq Rýhy.

Ranking.kz  осы жылдың алғашқы екі айында қыз балаларға қойылған ерекше есімдерді іріктеп шыққан.

Шартты түрде оларды шығыс және славяндық немесе еуропалық деп бөлуге болады. Бірінші топтағы есімдер оңтүстік өңірлерде көбірек кездессе, екіншісі орталық пен солтүстікте жиі тіркелген.

Мысалы, Түркістан облысында ата-аналар қыздарына өте сирек кездесетін Зәм Зәм есімін берген. Бұл сөзбе-сөз «қасиетті су» дегенді білдіреді және иесіне шипалы күш дарытады деген мағына береді.

Қазақстанда Ирислиқой есімді әйелдерді де сирек кездестіруге болады. Түркі тілінен аударғанда бұл есім «ирис әсем гүл» және «тоқта, қара» деген бөліктерден тұрады. Жалпы мағынасы «сұлу, назар аударуға лайық». Тізімде бұдан өзге де әдемі шығыс есімдері бар: Джувейра («кішкентай асыл тас»), Румайсо («кішкентай Ай»), Машуха («тартымды»), Дурдона («асыл, сүйікті»).

Славян, грек және еуропалық есімдер де аз емес. Мұндай есімдер түрлі ұлт өкілдерінің қыздарына қойылып жатады. Әуезді есімдердің қатарында Шанталь, Царина, Лисандра, Иллария, Мишель, Русалина бар. Көптеген сирек есімдердің шығу тегі де қызықты. Мысалы, Теона грек тілінен «құдайлық» деп аударылады, ал Леонелия латын тілінде «арыстанша» дегенді білдіреді.

Бұрын жиі қойылған есімдердің де уақыт өте сирекке айналып жатқаны байқалады. Мысалы, Қазақстанның барлық өңірінде тіркелген екі мыңнан астам бірегей есімнің ішінде биыл бірде-бір Маша кездеспеген. Оля есімі бір-ақ рет тіркелген. Алдағы жылдары балабақшаларда Катя немесе Ира есімді қыздарды сирек көруіміз мүмкін. Сонымен қатар 2026 жылы бұрын кең таралған, қазір сирек кездесетін Евдокия, Аксинья, Агата, Ульяна есімдері қайта тіркеле бастаған. Бұл есімдердің танымалдығының төмендеуі оларды «әжелердің есімі» деп қабылдаумен байланысты болған.

Қазақ отбасыларында да ұқсас үрдіс қалыптасқан. Қазір Әлия, Айнұр немесе Зарина есімдері сирек қойылады. Бұрын жиі кездесетін Ұлдана, Сұлу, Гүлжан, Қарлығаш секілді есімдер заманауи естілетін нұсқалармен алмастырылып жатқан болуы мүмкін. Дегенмен есімдерге қатысты сән де уақыт өте қайталанып отырады. Сондықтан бұл атаулар қайта оралуы ықтимал. Өйткені олардың мәдени мәні терең (Сұлу «әдемі», Қарлығаш  «құстың атауы»). Қазіргі таңда ата-аналар көбіне халықаралық немесе фонетикасы ерекше ұлттық есімдерді таңдауға бейім.

Бұрынғы танымал есімдердің сиреуіне әсер ететін тағы бір фактор - жаһандану мен мәдени алмасу. Қыздарына есім таңдағанда ата-аналар халықаралық трендтерге жиі назар аударады. Мысалы, Алёна немесе Ксенияның орнына Мишель не Теонаны, Айман немесе Жанияның орнына Руана не Ясмира есімдерін таңдауы мүмкін. Дегенмен дәстүрден толық бас тарту байқалмайды: Динара немесе Роза есімдері әлі де кездеседі, бірақ бұрынғыдай жиі емес. Тарихта талай рет болғандай, кейбір «ескірген» нұсқалар бір буын өткен соң қайта сәнге айналуы ықтимал.

Сонымен қатар өзге ұлт өкілдерінің қыздарына қойылған сирек есімдерді бөлек атауға болады. Әр есім белгілі бір халықтың мәдени коды мен дәстүрін білдіреді. Мысалы, ұйғырлар Мафтуна есімін таңдайды, ол ұлттық сұлулық пен даналық түсінігімен байланысты. Түріктер Хавва есімін қояды, бұл библиялық Ева есіміне сілтеме жасап, діни мәнге ие. Поляктар Мумина есімін таңдаған, ол «иманды» деген мағына береді.

Көп диаспоралар өз ерекшелігін есім арқылы сақтауға тырысады. Биыл Қазақстанда түрлі ұлт өкілдерінің қыздарына сирек есімдер қойылған. Мысалы, күрд отбасында нәрестеге Марал есімі берілген,  бұл атау күрд мәдениетінде асыл бұғының символымен байланысты. Қырғыздар қыздарына Аймончок («айдай сұлу») есімін таңдаған. Немістер Стефани есіміне тоқталған, еуропалық дәстүрді сақтай отырып. Дүнгендер араб тілінен шыққан, «бақытты» деген мағынадағы Садийя есімін қойған, ал гректер Миная есімін таңдаған, ол ежелгі Крит патшалығын еске түсіреді.